‘Azeri Masalları’ Kategori Arşivi

Günlərin bir gününündə el dağdan köçürdü. Bir keçi, bir dana, bir qoyunun bundan xəbəri yox idi. Özlərini xəlvət bir yerə verib otlayırdılar. Heyvanlar bir vaxt başlarını qaldırıb gördülər ki, ləl köçüb, yurdu qalıb; bir-birilərinin üzünə baxdılar. Dana ağlayıb dedi:
-Keçi qardaş, qurd gəlib bizi yeyəcək. Tez bir çarə elə.
Keçi dedi:
- Gedək bir daxma tapıb içində yaşayaq.
Hər üçü buna razı oldu. çox gəzdilər, az gəzdilər, dana bir ayı dərisi, keçi bir qurd dərisi, qoyun da bir tülkü dərisi tapıb büründü. Bir xeyli gəzəndən sonra bir daxma tapdılar. Sevinə-sevinə içəri girib gördülər ki: bir ayı, bir qurd, bir də bir tülkü oturub söhbət eləyir.
Ayı sevinib dedi:
-Tülkü baba, qalx bir odun gətir.
Tülkü gedib odun gətirdi. Ayı onu döşünə basıb dedi:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bir dana yemişəm, biri də bacadan düşdü.
Qurd odunu ayıdan alıb dedi:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bir keçi yemişəm, biri də öz ayağı ilə gəldi.
Sonra odunu tülkü aldı:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bır qoyun yemişəm, birini də yeyəcəm.
Bu sözü eşiden keçi qoyuna dedi:
-Qalx mənə bir odun gətir.
Qoyun keçiyə bir odun verdi. Keçi odunu döşünə basıb beyirdi:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bir qurd yemişəm, dərisinə bürünmüşəm, birini də yeyəcəyəm.
Odunu danaya verdi. Dana bir şıllag atıb dilə gəldi:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bir ayı yemişəm, dərisinə bürünmüşəm, birini də yeyəcəyəm.
Dana da odunu qoyuna verdi, qoyun söylədi:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bir tülkü yemişəm, dərisinə bürünmüşəm, birini də yeyəcəyəm.
Tülkü bu sözü eşidən kimi götürüldü. Onun dalınca qurd daban aldı, ayı da onlara baxıb qaçdı.
Keçi yoldaşlarına baxıb dedi:
-Bu kələklə ölümdən qurtardıq. Gəlin qaçıb bir yana gedək. Onlar yolda fikirləşəcək, geri qayıdıb bizi yeyəcəklər.
Keçinin fikrini beyənib yola düşdülər. Bir az getdilər. Qabaqlarına bir qaya çıxdı. Dırmaşıb qayanın başına çıxdılar, orada uzandılar.
Ayı, qurd və tülkü də bir xeyli qaçdılar. Sonra bir ağacın dibində durdular. O biri tərəfdən qurd dedi:
-Ədə, qoyun, keçi, dana bizi yeyə bilməz. Onlar bizi aldatdılar. Qayıdın gedək, onları yeyək.
Qayıdıb daxmaya girdilər, gördülər ki, lələ köçüb yurdu qalıb. Onların izi ilə gedib qayaya çatdılar. Gördülər ki, keçi, qoyun, dana qayanın başındadı. Ayı gözlərini aşağıdan yuxarı bərəldəndə dana bərk qorxdu, ayağı sürüşüb tappıltı ilə qayadan düşdü. Dananı görən keçi səsi gəldikcə bağırdı:
-Dana qardaş, sən ayını bərk tut qaçmasın, biz də qurdla tülkünü tutaq.
Tülkü keçinin bu sözlərini eşidən kimi qaçdı, onun dalınca qurd, qurdun dalınca ayı götürüldü.Keçi, dana, qoyun o ki var güldülər, sonra hər üçü bir-birinə qoşulub arana gəldilər.

Biri var imiş, biri yox imiş, Allah’dan başqa heç kes yox imiş. Bir de bir xoruz var imiş.

Ondan sonra xoruz getdi qaranlıq yere, orada oxudusa da kimse sesini eşitmedi.

Bir defe Dovşanla Goyun rast olurlar. Gerara aldılar ki, ömürleri boyu bir-birinden ayrılmasınlar. Goyun Dovşana dedi:
- Gel, özümüze koma tikek.
- Tikek de. Ne deyirem?
Ertesi günü Dovşanla Goyun meşeye taxta-şalban dalınca getdiler. Enli, gövdeli bir ağaca yaxınlaşdılar. Goyun dedi:
- Men bu ağacı kökünden gırıb, yere yıxaram.
- Gıra bilmezsen?
- İndice gıraram, görersen.
Goyun dal-dalı gaçıb ağaca bir kelle vurdu. Ağac tappıltı ile yere yıxıldı.
Dovşan fikirleşdi, ağac gırmag ne asanmış? Bunu men de bacararam. Onlar başga ağaca yaxınlaşdılar. Dovşan dedi:
- Bu ağacı men de gıracağam.
Goyun gülü-güle dedi:
- Bacarmazsan.
- Men gırım, sen de tamaşa ele.
Dovşan dal-dalı gaçıb alnını zerble ağaca vurdu. Ağac terpenmedi. Dovşanın başı ise çiyinleri arasına keçdi. Goyun dostuna kömek etmek üçün yaxına geldi.
- Möhkem dur, gulaglarından tutub başını çiyinlerinden çekib çıxardacağam.
Goyun Dovşanın gulaglarını buraxmadı. Dovşanın başını çiyinlerinden dartıb çıxartdı. Gulaglarını ise az gala yerinden goparacagdı. O, vaxtdan beri Dovşanın gulagları uzundur.

Ayı bulagdan doyunca su içib kenarda oturdu. Donguldanıb dedi:
-Ay canım, ne yeyim.
Birden balaca bir Garışga görüb sevindi.
-He, ceni yeyeceyem.
Garışga gorxdu, tez yarpağın arasında gizlendi. Ayı yarpağı galdırıb Garışganı götürdü.
Garışga soruşdu:
-Meni neyçün yemek isteyirsen?
-Seni de, bütün aileni de yeyeceyem. Siz gedib bulagdan su içirsiniz. Bele getse, bulağın suyu guruyar, mene galmaz. Sizin neslinizi kesmek lazımdır.
Garışga yalvardı.
-Dayan, dayan, gör ne deyirem? Meni burax, axırıncı defe gardaşlarıma su aparım, sonra gayıdaram, yeyersen.
Sen gedib gayıdana geder döze bilmerem. Ele indi yeyeceyem.
-Yeme, yeme. Bunun evezinde sene deyerli meslehet vererem.
-He, yaxşı de, görek.
-Bir parasını ye, ikinci parasını gış üçün saxla.
-Hi, yaxşı meslehetdir.
Ayı Garışganı ağzına goyub uddu.
Garışgalar çox gözlediler. Su ardınca geden Gara Garışga gayıtmadı. Balaca cığırla tepeye galxıb yola baxdılar.
-Bes, bizim gardaşımız niye gelib çıxmadı. Belke batıb?
-Yox? Onu Ayı yeyib, deye Garğa Garışgalara xeber verdi.
Bütün garışgalar Ayının mağarası terefe getdiler. Mağaranın ağzında yeri altdan gazmağa başladılar. Köstebek böyürden çıxıb dedi:
-Siz ne edirsiz?
-Ayı üçün guyu gazırıg.
-Men de size kömek ederem. Keçen il iki balamı yeyib, ondan intigam almag üçün fürset axtarırdım.
Garışgalar ve Köstebek üç gün, üç gece yeri gazmağa başladılar. Ayının ise bundan xeberi yox idi.
Bir gün Ayı kefi kök, öz mağarasına gayıdırdı. Gece idi. Ayı ay işığında oynamağa başladı. O geder atılıb-düşdü ki, guyunun üstündeki torpag davam getirmeyib dağıldı. Ayı guppultu ile guyuya düşdü. Garışgalar Ayıdan bele intigam aldılar.

Biri vardı, biri yoxdu, bir qarı vardı. Bu qaranın bir balaca nevesi vardı. Neve o qeder balaca idi ki, ona Cırtdan deyerdiler.
Bir gün Cırtdan gördü ki, qonşu uşaqları meşeye oduna gedirler, gelib nenesine dedi:
-Ay nene, uşaqlarla oduna men de gedeceyem.
Qarı uşaqları çağırıb heresine bir parça yağ yaxmacı verdi. Cırtdanı da onlara tapşırdı.
Yolda Cırtdan özünü yere vurub getmedi, yoldaşları dediler:
-Ay Cırtdan, niye gelmirsen?
Cırtdan dedi:
-Nenem meni size tapşırıb, meni dalınıza alıb aparın.
Yoldaşları onu növbe ile dallarına alıb, meşeye getirdiler.
Uşaqlar başladılar odun yığmağa. Gördüler ki, Cırtdan yığmır. Dediler:
-Ay Cırtdan, sen niye odun yığmırsan?
Cırtdan cavab verdi:
-Nenem meni size tapşırıb, mene de yığın.
Uşaqlar ona da odun yığdılar. Sonra her kes öz odununu şele bağlayıb dalına aldı. Gördüler Cırtdan oturub baxır. Ona dediler:
-Ay Cırtdan, sen niye odununu götürmürsen?
Cırtdan cavab verdi:
-Nenem meni size tapşırıb, menim odunumu da götürün.
Uşaqlar elacsız qalıb, onun da odununu dallarına götürdüler. Bir az yol gedenden sonra gördüler ki, Cırtdan geride qalıb ağlayır. Dediler:
-Ay Cırtdan, niye ağlayırsan?
Cırtdan cavab verdi:
-Yorulmuşam. Nenem size yağ yaxmacı verdi….
yoldaşları onun sözünü ağzında qoydular. Onlardan biri Cırtdana acığlandı:
-Pis öyrenersen. Daha seni dalımıza götüren deyilik!
Cırtdan elacsız qalıb yoldaşlarının dalınca getmeye başladı. Onlar bir xeyli getdikden sonra axşam oldu. Qaranlıq qovuşdu, yolu azdılar. Meşeden çıxanda gördüler ki, bir terefden işıq gelir, o biri terefde it hürür. Biri dedi: işıq gelen terefe gedek, o biri dedi: it hüren terefe. Bilmediler ha terefe getsinler. Axırda Cırtdandan soruşdular:
-Ay Cırtdan, it hüren terefe gedek, yoxsa işıq gelen terefe?
Cırtdan cavab verdi:
-İt hüren terefe getsek, it bizi qapar. İşıq gelen terefe gedek, belke yolu tapa bildik.
Uşaqlar işıq gelen terefe gedib bir divin evine çıxdılar. Div onları görende sevinib öz-özüne dedi: “Yaxşı oldu. Gece onları bir-bir yeyerem.” uşaqlara bir az çörek yedirdib yatırdı. Geceden bir az keçenden sonra div uşaqların birini yemek istedi. Uşaqların yatıb-yatmadığını bilmek üçün dedi:
-Kim yatıb, kim oyaq?
Bu sözü eşidende Cırtdan tez başını qaldırıb dillendi:
-Hamı yatıb, Cırtdan oyaq.
Div soruşdu:
-Cırtdan, niye yatmırsan?
Cırtdan dedi:
-Nenem mene her gece qayğanaq bişirerdi, yedirib yatırardı.
Div qalxdı, tez qayğanaq bişirib Cırtdana yedirtdi ki, belke yatsın.
Bir qeder keçenden sonra div yene soruşdu:
-Kim yatıb, kim oyaq?
Yene Cırtdan başını qaldırıb dedi:
-Hamı yatıb, Cırtdan oyaq.
Div soruşdu:
-Cırtdan, indi niye yatmırsan?
-Her gece nenem mene çaydan xelbirle su getirerdi.
Div ayağa qalxdı, bir xelbir götürüb çaydan su getirmeye getdi. Cırtdan da tez yoldaşlarını oyadıb dedi:
-Bu div bizi yemek isteyir. Qalxın, qaçaq.
Uşaqlar tez qalxdılar, qaçıb çaydan keçdiler.
Bu terefden div ne qeder xelbiri suya salıb qaldırsa, gördü ki, xelbirde su qalmır. Axırda tenge gelib qayıtmaq isteyende, bir de gördü ki, uşaqlar çayın o terefinden gedirler. İstedi sudan keçib uşaqların dallarınca düşsün, amma keçe bilmedi. Axırda onları sesledi:
-Ay uşaqlar, sudan ne teher keçdiniz?
Cırtdan tez cavab verdi:
-Get bir dene deyirman daşı tap, boynuna keçirt, özünü suya at, onda keçersen.
Div Cırtdanın sözüne inandı, gedib bir deyirman daşı tapı boynuna keçirtdi, özünü suya atdı, suda boğulub öldü.