Kasım, 2009

Biri var imiş, biri yox imiş. Bir Pıspısa xanım var imiş.Bir gün bu Pıspısa xanım, bezendi-düzendi, öz evinin qapısına çıxıb dedi:

Dozanqurdu elleşib birteher gölmeçeden çıxdı.
Amma ne fayda, şıltaqlığının ucbatından yene tek qaldı!

Günlərin bir gününündə el dağdan köçürdü. Bir keçi, bir dana, bir qoyunun bundan xəbəri yox idi. Özlərini xəlvət bir yerə verib otlayırdılar. Heyvanlar bir vaxt başlarını qaldırıb gördülər ki, ləl köçüb, yurdu qalıb; bir-birilərinin üzünə baxdılar. Dana ağlayıb dedi:
-Keçi qardaş, qurd gəlib bizi yeyəcək. Tez bir çarə elə.
Keçi dedi:
- Gedək bir daxma tapıb içində yaşayaq.
Hər üçü buna razı oldu. çox gəzdilər, az gəzdilər, dana bir ayı dərisi, keçi bir qurd dərisi, qoyun da bir tülkü dərisi tapıb büründü. Bir xeyli gəzəndən sonra bir daxma tapdılar. Sevinə-sevinə içəri girib gördülər ki: bir ayı, bir qurd, bir də bir tülkü oturub söhbət eləyir.
Ayı sevinib dedi:
-Tülkü baba, qalx bir odun gətir.
Tülkü gedib odun gətirdi. Ayı onu döşünə basıb dedi:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bir dana yemişəm, biri də bacadan düşdü.
Qurd odunu ayıdan alıb dedi:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bir keçi yemişəm, biri də öz ayağı ilə gəldi.
Sonra odunu tülkü aldı:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bır qoyun yemişəm, birini də yeyəcəm.
Bu sözü eşiden keçi qoyuna dedi:
-Qalx mənə bir odun gətir.
Qoyun keçiyə bir odun verdi. Keçi odunu döşünə basıb beyirdi:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bir qurd yemişəm, dərisinə bürünmüşəm, birini də yeyəcəyəm.
Odunu danaya verdi. Dana bir şıllag atıb dilə gəldi:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bir ayı yemişəm, dərisinə bürünmüşəm, birini də yeyəcəyəm.
Dana da odunu qoyuna verdi, qoyun söylədi:
-Dınqır sazım, dınqır sazım, bir tülkü yemişəm, dərisinə bürünmüşəm, birini də yeyəcəyəm.
Tülkü bu sözü eşidən kimi götürüldü. Onun dalınca qurd daban aldı, ayı da onlara baxıb qaçdı.
Keçi yoldaşlarına baxıb dedi:
-Bu kələklə ölümdən qurtardıq. Gəlin qaçıb bir yana gedək. Onlar yolda fikirləşəcək, geri qayıdıb bizi yeyəcəklər.
Keçinin fikrini beyənib yola düşdülər. Bir az getdilər. Qabaqlarına bir qaya çıxdı. Dırmaşıb qayanın başına çıxdılar, orada uzandılar.
Ayı, qurd və tülkü də bir xeyli qaçdılar. Sonra bir ağacın dibində durdular. O biri tərəfdən qurd dedi:
-Ədə, qoyun, keçi, dana bizi yeyə bilməz. Onlar bizi aldatdılar. Qayıdın gedək, onları yeyək.
Qayıdıb daxmaya girdilər, gördülər ki, lələ köçüb yurdu qalıb. Onların izi ilə gedib qayaya çatdılar. Gördülər ki, keçi, qoyun, dana qayanın başındadı. Ayı gözlərini aşağıdan yuxarı bərəldəndə dana bərk qorxdu, ayağı sürüşüb tappıltı ilə qayadan düşdü. Dananı görən keçi səsi gəldikcə bağırdı:
-Dana qardaş, sən ayını bərk tut qaçmasın, biz də qurdla tülkünü tutaq.
Tülkü keçinin bu sözlərini eşidən kimi qaçdı, onun dalınca qurd, qurdun dalınca ayı götürüldü.Keçi, dana, qoyun o ki var güldülər, sonra hər üçü bir-birinə qoşulub arana gəldilər.

Biri var imiş, biri yox imiş, Allah’dan başqa heç kes yox imiş. Bir de bir xoruz var imiş.

Ondan sonra xoruz getdi qaranlıq yere, orada oxudusa da kimse sesini eşitmedi.

Bir defe Dovşanla Goyun rast olurlar. Gerara aldılar ki, ömürleri boyu bir-birinden ayrılmasınlar. Goyun Dovşana dedi:
- Gel, özümüze koma tikek.
- Tikek de. Ne deyirem?
Ertesi günü Dovşanla Goyun meşeye taxta-şalban dalınca getdiler. Enli, gövdeli bir ağaca yaxınlaşdılar. Goyun dedi:
- Men bu ağacı kökünden gırıb, yere yıxaram.
- Gıra bilmezsen?
- İndice gıraram, görersen.
Goyun dal-dalı gaçıb ağaca bir kelle vurdu. Ağac tappıltı ile yere yıxıldı.
Dovşan fikirleşdi, ağac gırmag ne asanmış? Bunu men de bacararam. Onlar başga ağaca yaxınlaşdılar. Dovşan dedi:
- Bu ağacı men de gıracağam.
Goyun gülü-güle dedi:
- Bacarmazsan.
- Men gırım, sen de tamaşa ele.
Dovşan dal-dalı gaçıb alnını zerble ağaca vurdu. Ağac terpenmedi. Dovşanın başı ise çiyinleri arasına keçdi. Goyun dostuna kömek etmek üçün yaxına geldi.
- Möhkem dur, gulaglarından tutub başını çiyinlerinden çekib çıxardacağam.
Goyun Dovşanın gulaglarını buraxmadı. Dovşanın başını çiyinlerinden dartıb çıxartdı. Gulaglarını ise az gala yerinden goparacagdı. O, vaxtdan beri Dovşanın gulagları uzundur.

Ayı bulagdan doyunca su içib kenarda oturdu. Donguldanıb dedi:
-Ay canım, ne yeyim.
Birden balaca bir Garışga görüb sevindi.
-He, ceni yeyeceyem.
Garışga gorxdu, tez yarpağın arasında gizlendi. Ayı yarpağı galdırıb Garışganı götürdü.
Garışga soruşdu:
-Meni neyçün yemek isteyirsen?
-Seni de, bütün aileni de yeyeceyem. Siz gedib bulagdan su içirsiniz. Bele getse, bulağın suyu guruyar, mene galmaz. Sizin neslinizi kesmek lazımdır.
Garışga yalvardı.
-Dayan, dayan, gör ne deyirem? Meni burax, axırıncı defe gardaşlarıma su aparım, sonra gayıdaram, yeyersen.
Sen gedib gayıdana geder döze bilmerem. Ele indi yeyeceyem.
-Yeme, yeme. Bunun evezinde sene deyerli meslehet vererem.
-He, yaxşı de, görek.
-Bir parasını ye, ikinci parasını gış üçün saxla.
-Hi, yaxşı meslehetdir.
Ayı Garışganı ağzına goyub uddu.
Garışgalar çox gözlediler. Su ardınca geden Gara Garışga gayıtmadı. Balaca cığırla tepeye galxıb yola baxdılar.
-Bes, bizim gardaşımız niye gelib çıxmadı. Belke batıb?
-Yox? Onu Ayı yeyib, deye Garğa Garışgalara xeber verdi.
Bütün garışgalar Ayının mağarası terefe getdiler. Mağaranın ağzında yeri altdan gazmağa başladılar. Köstebek böyürden çıxıb dedi:
-Siz ne edirsiz?
-Ayı üçün guyu gazırıg.
-Men de size kömek ederem. Keçen il iki balamı yeyib, ondan intigam almag üçün fürset axtarırdım.
Garışgalar ve Köstebek üç gün, üç gece yeri gazmağa başladılar. Ayının ise bundan xeberi yox idi.
Bir gün Ayı kefi kök, öz mağarasına gayıdırdı. Gece idi. Ayı ay işığında oynamağa başladı. O geder atılıb-düşdü ki, guyunun üstündeki torpag davam getirmeyib dağıldı. Ayı guppultu ile guyuya düşdü. Garışgalar Ayıdan bele intigam aldılar.